Dro­gi wca­le nie muszą dokądś pro­wadzić. Muszą tyl­ko gdzieś się zaczynać.

Na smutną wieść, która 12 marca 2015 roku pojawiła się w internecie, usłyszałem, że może się okazać, że pogłoski o jego śmierci mogą być mocno przesadzone. Zdanie pierwotnie wypowiedziane przez Marka Twaina, który przeczytał w gazecie własny nekrolog, idealnie pasowało do całego życia wybitnego pisarza Terrego Pratchetta.

Znamy go głownie z licznych książek ze uniwersum Świata Dysku, w ostatnich latach było głośno również o jego chorobie oraz o wspieraniu eutanazji. Był szalenie inteligentnym człowiekiem, obdarzonym ogromną dawką humoru zmieszaną z ironią i umiejętnością wytykania błędów w taki sposób, że ludzie nie tylko nie obrażali się, ale również przytakiwali i czuli się docenieni.

Świat dysku i jego autor
Świat dysku i jego autor

„Rozpoznano u mnie rzadką odmianę choroby Alzheimera. (…) Chciałbym zwrócić uwagę czytających, że moje oświadczenie powinno zostać odczytane jako: ‚JESZCZE NIE JESTEM MARTWY’. Oczywiście kiedyś będę martwy, tak jak każdy inny. Moje kiedyś wypadnie tylko trochę wcześniej. Wiem, że ludzkim odruchem jest zadanie pytania: ‚Czy jest coś co mógłbym dla ciebie zrobić?’ Ale w tym przypadku sprawią mi przyjemność jedynie oferty od ekspertów w dziedzinie chemii mózgu.”

W swojej głowie stworzył i na papier przelał kilkadziesiąt książek, w tym najbardziej znaną serię opowiadającą historie dziejące się w świecie o kształcie dysku. Kilkadziesiąt milionów sprzedanych sztuk to jest coś, jednak żeby tego było mało, w 2009 roku zgarną jeden z najbardziej rozchwytywanych tytułów szlacheckich świata, naszego.

„Są chwile, kiedy zdanie ‚absolutnie, totalnie, zaskakująco, niewymownie zdziwiony’ po prostu nie wystarcza, a dowiedziałem się, że według Queen’s New Year Honours List jestem teraz Rycerzem, za zasługi dla literatury. Oznacza to, że fani nie tytułując mnie „SIR”, muszą powstrzymać się przed rzucaniem rzeczami. Niestety miecz nie wchodzi w skład zestawu.”


Przeczytaj również: Czemu pokazujemy środkowy palec a nasi żołnierze salutują tylko dwom – Historia gestów.


Początek

Rzucił szkołę w wieku 17 lat i zajął się zawodowo tym, w czym był najlepszy – pisaniem. Początkowo pracował dla jednej z lokalnych gazet „Bucks Free Press”, jednocześnie kończył kurs dziennikarski. Potem zmieniał pracę kilkukrotnie, aż w 1986 roku wylądował na posadzie rzecznika prasowego Centralnego Zarządu Elektrycznego. Jak wspominał w którymś wywiadzie, z chęcią napisałby książkę o rzeczach, które tam się działy, jednak zdawał sobie sprawę, że nikt o zdrowych zmysłach nie uwierzyłby w to. Szczęśliwie około 1987 roku jego książki zyskały taką popularność, że mógł spokojnie porzucić swoją pracę i oddać się pisaniu.

Znalazł suchary, twarde niczym diamentowe drzewo.
– Niech to demony! – jęknął, sprawdzając językiem zęby.
– Sucharki Podróżne Kapitana Ośmiopantera. Poznaję – odezwał się chochlik.
– Bardzo wielu ludziom morza ocaliły życie.
– Na pewno. Używacie ich jako tratew czy rzucacie rekinom, a potem przyglądacie się, jak toną?

Kolor magii

Cztery słonie

Świat dysku i jego autor
Świat dysku i jego autor

Sam Świat Dysku jest fantastyczną krainą w kształcie, no przecież dysku. Utrzymywany jest na grzbietach czterech słoni – Beriliiego, Tubula, Wielkiego T’Phona i Jerakeena. Całość utrzymuje się na skorupie ogromnego żółwia A’tuina, który przemierza wszechświat, płynąc w próżni (nie całkiem wiedząc, gdzie, chociaż wiadomo, że w galaktyce pływają i inne żółwie, więc pewnie jakiś cel to ma).

Świat wykreowany przez Pratchetta jest fantastyczną wizją, w której magia przemieszana jest z techniką, religia z polityką a wszystko to, z odniesieniami do naszej rzeczywistości. Warto pamiętać o tym ostatnim stwierdzeniu. Autor tworząc poszczególne tomy wyrażał w nich swoje przemyślenia na temat spraw, którymi żyje ludzkość. Dlatego w książkach odnajdujemy dyskusje na tematy polityczne, religijne czy społeczne, oczywiście odpowiednio potraktowane zwierciadłem… krzywym.

Ludzki umysł traktuje rzeczy ambicjonalnie(…). Cały zakres wszechświata wyraża się dla nich jako rzeczy, które:
a) nadają się do kopulacji
b) nadają się do jedzenia
c) należy przed nimi uciekać
d) kamienie
To uwalnia umysł od zbędnych myśli i daje konieczną bystrość wtedy, kiedy jest niezbędna.

Równoumagicznienie

W kwestii religii da się odczuć, że Pratchett był jej raczej niechętny. Bardzo często pozwalał sobie na satyrę oraz wytykanie błędów rzeczywistych wyznań. Głównym jego celem było chrześcijaństwo, dostające bardzo często „szpilki” w książkach. Sam autor określał siebie jako humanistę i na tym kończył dyskusje. Był również aktywnym członkiem Brytyjskiego Towarzystwa Humanistycznego, jednej z aktywniejszych antyreligijnych organizacji.


Przeczytaj również o dawnych komiksach – Tytus, Kajko i Kokosz, Thorgal, Hugo. Sentymentalnie w obrazki.


Nauka Świata Dysku

Cennym dodatkiem do „Świata dysku” są książki z serii „Nauka Świata dysku”. Są to tomy, skupiające się na wytłumaczeniu praw działających w tej krainie. Opowieść została zbudowana na rozdziałach mówiących o nieudanym eksperymencie magów z Niewidzialnego Uniwersytetu. Te, poprzedzielane są rozważaniami naukowymi, w których, współcześni naukowcy opowiadają w jaki sposób należy rozumieć to, o czym właśnie przeczytaliśmy. Bardzo ciekawy zabieg, pozwalający na zdobywanie nowej wiedzy z dużą porcją humoru i ironii. Powstały cztery tomy, poruszające zagadnienia kultury, ewolucji, praw fizyki, biologii, literatury i czego tam jeszcze autor nie wynalazł.

Magowie potrafili znieść każdą niewygodę i trud, pod warunkiem że przytrafiały się komuś innemu.

Nauka Świata Dysku – Tom I

Pierwszy tom omawia historię świata oraz życia na Ziemi. Wszystko toczy się wokół nieudanego eksperymentu w wyniku którego powstał Świat Kuli (czyli nasza Ziemia).

Świat dysku i jego autor
Świat dysku i jego autor

W drugim tomie poznajemy gatunek Homo Sapiens, jego rozwój oraz dorobek kulturalny. W rozdziałach pisanych przez Pratchetta czytamy o profesorach Niewidzialnego Uniwersytetu, którzy próbują zaprzepaścić próbie zdobycia Ziemi przez elfy ( główną rolę odegra tutaj „Sen nocy letniej”).

W „Zegarku Darwina” wszystko co udało się naprawić w poprzednich tomach nagle znowu się popsuło. Czy ludzkość zdąży wybudować windę kosmiczną aby uciec przed wielkim lodem?

Ostatni tom, „Dzień sądu” jest ukierunkowany na zagadnienia wiary, religii i końca świata.


Przeczytaj również „Dwunasta muza” – o pieknie gier, walorach graficznych, muzycznych i wartościach, które sobą prezentują


Cykle Świata Dysku

Każda z serii składających się w cykl Świata dysku nawiązuje do tej samej rzeczywistości ale innego bohatera. Warto wspomnieć o kilku z nich:

Cykl o Rincewindzie opowiada o nieudolnym magu, który trafia na Niewidoczny Uniwersytet. Wraz z biegiem tomów i lat, Rincewindowi nie udaje się ukończyć edukacji, co absolutnie nie przeszkadza w otrzymaniu katedry i tytułu profesora okrutnej i niezwykłej geografii (nieodpłatnego, jeśli nie liczymy wiaderka węgla).

Cykl o Śmierci. W Świecie dysku Śmierć jest bardzo materialna. Na końcu dysku, trochę poniżej ma swój domek, stajnię, ukochanego konia, ostrą kosę i masę klepsydr. Podróżuje po świecie, objawiając się magom przed ich końcem oraz zabierając całą resztę, już bez osobistej wizyty. Każdy czytelnik doskonale wie, kiedy Śmierć się pojawia, gdyż jak przystało na takiej wagi bohatera, używa tylko WIELKICH LITER.

PANNO FLITWORTH, DLACZEGO KOGUT NIE PIEJE JAK NALEŻY?
– Och, to przecież Cyryl. Ma słabą pamięć. Zabawne, prawda? Szkoda, że nie potrafi się nauczyć.

Bili Brama znalazł w szopie kawałek kredy, wśród odpadków wyszukał deskę i bardzo starannie coś na niej pisał. Potem umocował deskę przed kurnikiem i ustawił przed nią Cyryla.
MASZ TO CZYTAĆ, powiedział.
Cyryl wytrzeszczył krótkowzroczne oczka na wypisane ciężkim gotykiem „Kuku-Ryku-Ku”. Gdzieś w jego szalonym kurzym móżdżku pojawiła się lodowata, ale wyraźna myśl, że powinien nauczyć się czytać. I to szybko.

Kosiarz

Świat dysku i jego autor
Świat dysku i jego autor

Cykl o Czarownicach z Lancre – cykl opowiadający o czarownicach ze Świata Dysku. Łamiące utarte konwenanse na temat czarownic, lekko podeszłe w wieku starsze panie, które walczą z trudną sytuacją na rynku oraz mocną konkurencją z miast.

Jak czytać

Wbrew wszystkiemu, to wcale nie jest taka prosta sprawa. Autor pisał księgi według swego misternego planu, jednak biedny czytelnik musiał to sobie wszystko jakoś poukładać – albo chronologicznie albo cyklami (albo zgodnie z wielowiekową tradycją – co aktualnie było na półce w bibliotece). Poniżej próba przedstawienia, jak to powinno wyglądać

Świat dysku i jego autor
Świat dysku i jego autor

Posłowie

Każdy, kto ceni sobie duże pokłady abstrakcji i uszczypliwego poczucia humoru, powinien przynajmniej spróbować sięgnąć do książek ze świata wykreowanego przez Pratchetta. Poznać nieudolnego Rincewinda i jego magiczny kufer oraz bibliotekarza przypadkowo zamienionego w człekokształtnego, któremu spodobało się życie w którym po książki może sięgać nogami. Czasem wypaść za Dysk i „wpaść” na kawę do Śmierci lub udać się w daleką podróż z podstarzałym superherosem, który niestety może spożywać tylko zupki (do momentu wymyślenia drewnianej szczęki).

Świat Dysku jest bardzo bogatą krainą, pełną fantastycznych historii i trochę mniej przyjemnych magów.

Źródła „Świat dysku i jego autor „

Zostaw po sobie ślad!